SMS


New Page 2
گه‌ڕانه‌وه‌   یــانــه ی حـــاجــیــاوا > هــه مه ره نــگ > بەشى خويندكاران و قوتابيان
 

زیاد كردنی وه‌ڵام
 
ئامرازه‌كانی بابه‌ت شێوازه‌كانی نیشاندان

كۆن 08-16-2012, 01:41 AM ژمارەی بەشداری : 1
Hiwa Layad
به‌رێوه‌به‌ری گشتی
 
به‌رواری تۆماربوون : Jul 2012
ژماره‌ی ئه‌ندام : 1
سەرجەمی بەشداریەکان : 912
دواین سەردان : ()

Hiwa Layad لێره‌ نییه‌

تيشك رابورتى ئه حیا

رابورتى ئه حیا

قۆناغه‌كانى په‌ره‌سه‌ندنى ژينگه‌ى مرۆڤ

له‌و كاته‌وه‌ كه‌ زه‌وى دروست بووه‌ هه تا ئه مرو ناوه ندى ئه و زينكه يه ى كه تيايدا ده زين به رده وام له كوران دا بووه ،ئه م به ره سه ندنى زينكه يه بوه ته هوى جيابوونه وه ى ئه م قوناغانه:


۱-قوناغى كونجاندنى زه وى بو بيشوازى مروف:


ئه م قوناغه به رده وام بوو هه تا ئه و كاته ى زه وى كونجاو بوو بو ده ركه وتنى مروف له سه رى .له م ماوه يه دا تويزى زيندوو ئاوى سه ر زه وى به ره ى سه ندوو جه ند جوريكى جياواز له كيانله وه رو رووه ك و سامانى كانزايى ده ركه وتن ،ئه م قوناغه زوربه ى ميزووى زه وى ده كريته وه تا ده ركه وتنى مروف له سه ر زه وى.

۲.قوناغى راو:-

له ماوه ى زيانى مروف دا به رده وام كه راوه به شوينى خواردن و خوارده مه نى له جوارجيوه ى ئه و زينكه ى كه تيايدا زياوه و فريرى راو بووه،له م قوناغه دا مروف بيرى له كاريكه رى و زيانه كانى سه ر زينكه نه كردبوه وه وه كاريكه رى له سه ر زينكه كه ى كه م بووه.


۳.قوناغى كشتوكال:-


ده توانين ئه م قوناغه به سه ره تاى ده سبيكردنى كاريكه رى سلبى مروف بو سه ر زينكه دابنيين كه به سووتانى دارستانه كان ده ستى بيكرد بو مه به ستى كشتوكال و مه رو مالات.


۴.قوناغى شورشى بيشه سازى:-


ئه م قوناغه له ناوه را ستى سه ده ى هه زده هه م ده ست بى ده كات تا ناوه راستى سه ده ى بيسته م كاتيك مروف ده ستى كرد به به كارهينانى ئاميرو دروست كردنى كاركه بو بركردنه وه ى بيوستييه كانى خوى و سوتاندنى سووته مه نى بو به گه رخستنى كارگه و هوكاره كانى كواستنه وه (ئوتومبيل و كه شتى و شه مه نده فه رو فروكه)،هه روه ها له م قوناغه دا مروف ده ستى كرد به كوج كردن له لاديكانه وه بو شاره كان،وه زيادبوونى وماره ى دانيشتوانى شار كه ئه نجام دا روز به روز روودانى كيشه ى ترسناك له سه ر زينكه.


۵.قوناغى شورشى زانيارى:


ئه و قوناغه يه كه ئستا تيايدا ده زين كه له نيوه ى دووه مى سه ده ى بيسته وه ده ست بى ده كات له م قوناغه دا زانستى ئه له كرتونى كومبيوته ر ده ركه وت به تايبه تى دواى دوزينه وه ى ترانزسته رو هوكاره كانى كواستنه وه به ره ى سه ندوو شورشى بيشه سازى كه يشته لوتكه و كيشه ى جوراوجورى زينكه ده ستى بيكرد وه ك :بيس بوونى هه واو خاك و ئاو و كه مبوونه وه ى سامانه سروشتييه كان و زيادببونى زماره ى دانيشتووانى سه ر زه وى ،كه واى كرد لايه نه به ربرس و نابه ربرسه كان ده ستيان كرد به ريكخستنى سيمينارو كونفراس له سه ر ئه م كيشانه و دانانى ريكه جاره ى كونجاو له بيناو باراستنى زينكه و به رده وامبوونى سامانه سرووشتييه كان و زيانيكى ته ندروست بو نه وه كانى داهات و .


زينكه:


له ووشه ى ( environ)كه با ماناى ده وروبه ر ديت وه ريكراوه كه بريتييه له (هه موو بارو هوكارانه ديت كه كاريكه رى ده كه نه سه ر زيانى هه موو زينده وه ران له سه ر زه وى .

يان زينكه به كويره ى (environtal protection act)بيناسه كراوه و ده ليت ((هه موو ئه و هوكاره فيزيايى و بايلوجيانه ى ده ورووبه ر ده كريته وه كه كاريكه رى ده كه نه سه ر يه كترى ))
زاانستى زينكه زانستيكى كشتكيره كه بيويسته زور زانستى تر تيايدا تيكه ل بكريت وه كو زانسته كانى (فيزيا،كيميا،بايلوجى،جيول �� �جى،جوكرافيا،به روه رده،ئابوورى،........هتد)
زينده وه را ن له سه ر زه وى هه ر له بجوكترينه وه (فايروس و به كتريا و كه رووه كان )هه تا
كه وره ترين زينده وه رى كوى زه وى زينكه ى تايبه تى خوى هه يه.

زينكه زانى :-

زاناى ئه لمانى ئه رست هاكل(۱۸۶۹)ووشه ى (ecology)بو ماناى زينكه زانى داناو كه به مانا يونانيه كه ى (oikos)=خانوو،مال و (logy)=زانست ديت.
زينكه زانى بريتى يه له و زانسته ى كه ده رباره ى كارليك و كاريكه رى زينده واران له كه ل زينكه سرووشتييه كان ده دويت ،كه هه ردوو راسته وخوو به به رده وامى كاريكه رى ده كه نه سه ر يه ك.
هه ر كورانيك له زينكه ى سرووشتى كاريكه رى هه يه له سه ر زينده وه را ن و وه به بيجه وانه شه وه.

ريكخستنى زينكه(ئاسته كانى ريكخستنى زينكه)

۱.زينده وه ر
۲.كومه له ى زينده يى
۳.كومه لكاى زينده يى
۴.سيستمى زينكه يى
۵.زينده به رك.
زينده وه ر :-
يه كه ى بيكهاته ى سيستمى زينكه يه (زينده وه ر تواناى هه يه زور بيت ،كه شه بكات،هاوسه نك رابكريت ،به ره بسينيت،كارداناوه ى كارليكه كانى هه بيت،ماده ى بوماوه ى تيا بيت)
كومه له يى زينده يى:-
بريتييه له كومه له زينده وه ريكى هه مان جورو تاك كه له ناوجه يه كى جوكرافى دياريكراوادا ده زين.
كومه لكه يى زينده يى:-
بريتييه له كوى هه موو ئه و كومه له زينده ييانه ى كه له ناوجه يه كى جوكرافى دياريكراودا ده زين و كارليك له سه ر يه كترى ده كه ن.
سيستمى زينكه يى:-
يه كه ى فرمانه له زانستى زينكه زانى دا كه بيك ديت له هه ردوو كومه له ى زينده يى و ئه و زينكه يه ى تيايدا ده زين و به توندجى بشت به يه كتر ده به ستن بو به رده وامى بروسه ى زيان له ريكه ى هاتنه ناوه و جوونه ده ره وه ى ماده كيمياوييه كان و ووزه.
زينده به رك:-
ئه و به شه ى زه وييه كه زيانى تيادايه و قولترين به شى زه رياكان ده كريته وه تا به رزترين كه ش له (به ركى كاز(سبوره كانى رووه ك وه كه رووه كانى تيادا بلاو ده بيته وه و هه روه ها ئه و جينه ى سه ره وه ى خاك ده كريته وه كه تواناى دابين كردنى زيانى هه يه بو مروف.
له ۳ به ش بيكهاتووه
*به شى ئاو
*به شى هه وا
*به شى خاك

هه ريمى زيندوو :


بريتييه له ناوجه يه كى سروشتى فراوان كه كومه لكه يه كى له هه موو جوره كانى زينده وه ر (له كيانله به رو رووه ك و وردبينه زينده وه رى)تيايدايه وه كو (هه ريمى دارستان ،هه ريمى بيايان ،هه ريمى به سته له ك)

هه ريمى زيندووه كان فراوانترو ئالوزترن له سيستمه ى زينكه يى ،به لام له روويى بيكهاته وه وه ك يه كن به لام هه ندى جياوازى له زماره ى جورة زينده وه رانا له شوينه جوكرافيه جياجياكان دا به جدى ده كريت .
سيسته مى زينكه يى له روويى بيكهاتنه وه بيك ديت له هوكاره زينده يه كان و هوكاره نازينده ييه كان:
هوكاره نازينده ييه كان بيك ديت له
ا.هوكاره فيزياييه كان(راده ى تيشكى خور،بله ى كه رمى ،راده ى شى و ئاراسته ى با..........)
ب.هوكاره كيمياييه كان:بريتى يه له (ماده نا ئه ندامييه كان وه كو كاربون و نايتروجين و دوانه ئوكسيدى كاربون و ئوكسجين و .......)كه به زدارى له سوورى سروشتى ()ده كه ن.
ج.ئاويته ئه ندامى يه كان(بروتين و كاربوهيدرات و ......)

هوكاره زينده ييه كان:

هه موو ئه و زينده وه رانه ده كريته وه كه له سيسته ميكى زينكه يى دياريكراودا ده زين.
زينده زه ران له سيسته مى زينكه يى به كويره ى جونيتى ئه و ووزه يه ى وه رى ده كرن ده كريت به م به شانه وه:
۱.به رهه مهينه ره كان:هه موو ئه و زينده وه رانه ده كريته وه كه ده توانن خويان خوراك بو خويان دروست بكه ن له ريكه ى بروسه يه كى ئالوز كه بيى ده وتريت (روشنه بيكهاتن)به بونى ئاو دوانه ئوكسيدى كاربون به يارمه تى تيشكى خور زينده وه رانى وه ك (قه وزه كان و رووه كه سه وزه كان) وه ههندى جورى به كترياش ده كريته وه.

به رهه م هينه ره كان ده توانن ووزه ى خور بكورن بو ووزه ى كيميايى و له ئاويته يه كى ئه ندامى ئالوز كوى بكه نه وه (كلوكوز)،دواى ئه وه به رهه مهينه ره كان ئه توانن شه كرى كلوكوز به ريكه ى كارليكى زور ئالوزتر بو بكورن بو( بروتين و كاربوهيدرات و فيتامين .........) كه يارمه تى بوونى مادده ى خوراكى وه ك نايتروجين و فوسفورو كبريت و كانزاكان كه له زينكه يه ك دا هه ن.


۲.به كارهينه ره كان:

ئه و زينده وه رانه ن كه ناتوانن خوراك بو خويان دروست بكه ن به لكو بشت ده به ستن به به رهه مهينه ره كان به شيوه ى راسته وخو يان ناراسته وخو،كه ئه ميش ده كريت به جه ند جوريكه وه:
ا.كياخوره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه رووه ك ده خون و راسته وخو بشت به خواردنى رووه ك ده به ستن.
ب.كوشت خوره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه كوشت ده خون و بشت به خواردنى كيانله وه رانى تر ده به ستن ،وه كو (شير،بلنك،كورك،هه لو..........)
ج.هه مه جه شن خوره كان:
ئه و زينده وه رانه ن كه بشت به خواردنى هه ردوو رووه ك و كوشت ده به ستن وه كو (ريوى ،مروف،...)

كه نده خور:ئه و زينده وه رانه ن كه لاشه ى بوكه نى زينده وه رى مردوو ده خون وه كو (داله كه ر خور و كه متيار)


۳.شيكه ره وه كان:

ئه و زيندوه رانه ن كه له ريكه ى هه لوه شاندنى باشماوه ى زينده وه ره وه را ن و زينده وه ره مردووه كان ووزه يان ده ست ده كه ويت وه كو (به كتريا و كه رووه كان).
كه ده توانن مادده سه ره تاييه كان بكه ريننه وه بو سروشت ئه م مادانه جاريكى تر له ريكه ر به رهه مهينه ره كانه وه به كاربهينريته وه،زينده وه ره شيكه ره وه كان كرنكى زوريان له هه موو سيسته ميكى زينكه يى هه يه جونكه ئه م زينده وه رانه هه لده ستن به ته واو كردن و به رده وامى سوورى خواردنى توخمه كان له سروشت دا.

زنجيره ى خوراك:

بريتييه له ريره وى ووزه له قوناغه جياوازه كان دا كه ئامانجه كانى شيوازى خواردنى تيا به يره و ده كريت له لايه ن زنجيره يه ك زينده وه ره وه ،زنجيره ى خوراك به به رهه م هينه ر ده ست بى ده كات و به كوشت خور كوتاى ديت.
*قه وزه-ماسى بجووك-ماسى كه وره تر-ماسى قرش
*كيا-ئاسك-بلنك

تورى خوراك:

بريتييه له جه ند زنجيره يه كى خوراك كه له نميوانيان دا به يوه ندى هه يه و كارده كه نه سه ر يه كتر تورى خوراك زور ئالوزترو فراوانتره له زنجيره ى خوراك و له هه موو سيسته ميكى زينكه يى ده بينرت.

هه ره مى ووزه:

بريتييه له و هيلكارييه شيوه هه ره مييه يه ى يان سيكوشه ييه ى كه تيايدا روشتن و تيبه ر بوون و وون بوونى ووزه له زنجيره خوراك دا روون ده كاته وه له سيسته ميكى زينكه يى دياريكراودا







واژوو - Hiwa Layad

قـــــه ت په شيمان نيم له ناسينى تــۆ
شـــادم كـه ر بــمـرم لـه پــيـنــاوى تــۆ
بـۆيه تـۆ شاژن و منیش خاوەن شکـۆى تــۆم
..


وه‌ڵام دانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ده‌ق كردن
زیاد كردنی وه‌ڵام

ئامرازه‌كانی بابه‌ت
شێوازه‌كانی نیشاندان

یاسای په‌یام
ناتوانی بابه‌تی نوێ بنووسی
ناتوانی وه‌ڵام بۆ بابه‌ت بنووسی
ناتوانی فایله‌كانت باربكه‌ی
ناتوانی به‌شداریه‌كانت چاك بكه‌ی

BB codeچالاكه‌
خه‌نده‌كان چالاكه‌
كۆد [IMG] چالاكه‌
كۆد HTML ناچالاكه‌

گواستنه‌وه‌ی خێرا


ئێستا كاتژمێر : 01:11 AM به‌كاتی كوردستان


Powered by vBulletin® Version 3.8.4
Copyright ©2000-2009, Jelsoft Enterprises Ltd KD
SMS Translated By kurdD ©2009
All rights reserved to : www.hajiawa.net - Designed By RaβaЯ